تبلیغات
شیعه چه می گوید ؟ - سیره علمی حضرت امام صادق(ع)1

بسم الله الرحمن الرحیم

سیره علمی امام صادق(ع)

مقدمه

امام صادق(ع) به گواهی دوست و دشمن ، مخالف و موافق و به گواهی تاریخ از بزرگترین دانشمندان جهان اسلام در عصر خود بوده و آن حضرت از چنان مرتبه علمی والایی برخوردار بوده که از عصر خود حضرت تا کنون شخصیتی به بزرگی او بویژه در علوم دینی ظهور نکرده است. مناظرات حضرت با دانشمندان ادیان و نحله های مختلف و تربیت شاگردان مبرز و سرآمد  همچون هشام بن حکم ، محمد بن مسلم ، جابر بن حیان ، مؤمن الطاق ، زراره و... خود گویای شخصیت علمی آن حضرت است.

امام صادق(ع) با چنان ویژگی منحصر به فرد ، در قرن دوم هجری به گسترش علوم پرداخت. شخصیت علمی حضرت بگونه ای بود که هیچکس خود را از استفاده از محضرش مستغنی نمی دانست. از این رو از موافق و مخالف و صاحبان افکار مختلف برای استفاده از محضرش استفاده می کردند. بدین ترتیب امام صادق (ع) حوزه علمیه بزرگی پی ریخت و زمانه یعنی اوضاع سیاسی روز نیز به حضرت این فرصت را داد تا آن حضرت برای تشکیل چنین مرکز عظیم توفیق یابد . در عصر امام صادق(ع) ابتدا حکومت اموی که به سرکوب قیام های مختلف اشتغال داشت ، بر امام (ع)  و شیعیان کمتر فشار می آورد و زمانی که حکومت به بنی عباس انتقال یافت آن ها نیز سال ها به تثبیت حکومت خود مشغول بودند ، چندان متعرض امام(ع) و شیعیان نمی شدند. سیاست امام صادق(ع) مبنی بر دوری از سیاست نیز به این مهم کمک کرد. از جهت دیگر عصر امام صادق(ع) عصر نوزائی جهان اسلام از جهت علمی بود و مسلمانان بصورت گسترده بسوی علم آموزی روی آورده بودند. و امام صادق(ع) خود را بعنوان یک چهره علمی زبردست مطرح ساخت. بدین ترتیب بود که آن حضرت حوزه ای تشکیل داد که تنها شاگردان شناخته شده حضرت به چهار هزار تن می رسید[1].

 

ویژگی های حوزه علمیه امام صادق(ع)

حوزه علمیه امام صادق(ع) دارای ویژگی های زیر بود :

الف) جامعیت از نظر ملیت در گزینش شاگردان

حوزه علمیه امام صادق(ع) منحصر به افراد یک شهر و یک نژاد نبود ؛ بلکه از اطراف و اکناف عالم اسلام ، از عراق و مصر و خراسان و حجاز از محضر امام صادق(ع) بهره می بردند.

ابو ربیع شامی گفته : من بر ابی عبد الله (ع) وارد شدم ، دیدم خانه مملو از جمعیت است. در میان جمعیت از هرگوشه جهان از شامی و خراسانی و ... حضور داشتند. من هیچ جایی برای نشستن نیافتم[2].

ب) نداشتن تعصب مذهبی

با اینکه امام صادق(ع) رهبری شیعه را بعهده داشت ، حوزه درسی آن حضرت به یک فرقه و مذهب اختصاص نداشت. مسلمانان امام صادق (ع) را رهبر یک فرقه یا مذهب خاص نمی دانستند. بدین جهت از هر مذهب و نحله فکری که بودند ، به خدمت آن حضرت رسیده و مجلس درس او را برای بهره گیری دانش مغتنم می دانستند. در میان کسانی که به نزد آن حضرت برای فراگیری دانش و استماع روایت می شتافتند ، از معتزلی ، زیدی ، مرجئی ، کیسانی و... دیده می شد.

نجاشی در مورد حسین بن علوان کلبی نوشته که وی عامی است و او و برادرش حسن از امام صادق(ع) روایت کرده اند[3]. شیخ طوسی در مورد حسن بن صالح ثوری که از امام صادق(ع) روایت کرده ، گفته : وی زیدی بتری مذهب بوده است[4].

عنوان بصری از این که امام صادق(ع) او را نپذیرفته غمگین می شود و به حرم پیامبر(ص) رفته از خدا می خواهد دل امام (ع) را نسبت به او نرم کند تا او را بپذیرد تا سر انجام , امام (ع) او را می پذیرد[5]. سفیان ثوری نیز هرگاه حضرت امام صادق(ع) را می دید , محضر حضرت را غنیمت می دانست و مسائل خود را نزد حضرت طرح می کرد  یا افرادی را واسطه می کرد تا پاسخ مسائل خود را از آن حضرت بگیرد[6].

ج) جامعیت از نظر رشته

در حوزه امام صادق(ع) همه رشته های علوم اسلامی و حتی علوم غریبه تدریس می شد. با این حال آن حضرت شاگردانی را تربیت کرده بود که هریک علاوه بر تسلط بر سایر علوم، در یک رشته خاص تخصص کامل داشتند. برخی از شاگردان حضرت در کلام ، برخی در فقه ، برخی در علوم قرآن و عده ای در ادبیات و غیره تخصص ویژه داشتند.

یونس بن یعقوب گفته : من نزد امام صادق(ع) بودم که یک شامی وارد شد. شامی به حضرت گفت : من در کلام و فقه و فرائض تخصص دارم. آمده ام تا با یارانت بحث کنم. امام (ع) به یونس فرمود تا برود افرادی را که در کلام تخصص دارند ، حاضر کند. یونس می گوید : من حمران بن اعین ، مؤمن الطاق ، هشام بن سالم و قیس بن ماصر را حاضر کردم که در کلام تخصص داشتند. هرکدام آن ها که با شامی بحث کردند بر شامی غلبه یافتند. بعد هشام بن حکم از راه رسید. او نیز با شامی بحث کرد و بر شامی غلبه یافت[7].

کشی می گوید: علما اعلم فقهای یاران امام صادق(ع)‌ را شش نفر بیان می دانند که عبارت بودند از جمیل بن دراج، عبد الله بن مسكان، عبد الله بن بكیر، حماد بن عیسى، حماد بن عثمان، و أبان بن عثمان. وی زراره را در میان اصحاب امام باقر(ع)، و از قول ابواسحاق ثعلبه بن میمون، جمیل بن دراج را از یاران امام صادق(ع) اعلم ذکر می کند . عبد الرحمن بن حجاج و حماد بن عثمان تصریح کرده اند که در میان شیعه افقه از محمد بن مسلم وجود ندارد[8].

ابان بن تغلب در قرائت تخصص داشت. محمد بن موسى صاحب اللؤلؤ گفته که هیچ کس را ندیدم که در قرائت از ابان برتری داشته باشد[9]. وی در قرائت اجتهاد داشته و قرائتی مخصوص به خود داشته که در میان قاریان مشهور بوده است[10]. جابر بن حیان که در علوم زیاد از جمله شیمی تخصص داشته ، از شاگردان امام صادق(ع) بود. وی تألیفات زیادی داشته است[11].



[1] . محمد بن محمد بن نعمان مفید ؛ الارشاد ، ج2 ، ص179

[2] . محمد بن یعقوب کلینی ؛ کافی ، ص637

[3] . نجاشی ؛ رجال ، ص52

[4] . محمد بن حسن طوسی ؛ التهذیب ، ج1 ، ص408

[5] . علی بن حسن طبرسی ؛ مشکاه الانوار ، ص325

[6] . محمد بن یعقوب کلینی ؛ الکافی ، ج4 ، ص404 ، محمد بن علی صدوق ؛ من لایحضره الفقیه ، ج4 ، ص28

[7] . همان ، ج1 ، ص171

[8] . محمد بن حسن طوسی ؛ اختیار معرفه الرجال ، ص167

[9] . نجاشی ؛ رجال ، ص11

[10] . همان

[11] . ابن ندیم ؛ الفهرست ، ص420- 422 ، خویی ؛ معجم رجال الحدیث ، ج4 ، ص9




طبقه بندی: تاریخی ، 

تاریخ : دوشنبه 11 شهریور 1392 | 12:55 ق.ظ | نویسنده : حقگو | نظرات
.: Weblog Themes By M a h S k i n:.